Ruïne kasteel Batenburg, rond 1900. In de header in 2010.
Apetrots klonken ze van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, met hun ‘groot nieuws’: dat een half miljoen van hun foto’s vanaf 4 april via een beeldbank voor iedereen toegankelijk werd. Nu wacht ik daar als monumentbewoner al jaren op, dus gauw kijken. Lees verder
Het Nationaal Archief heeft een overeenkomst gesloten met Pictoright om 100.000 foto’s toegankelijk te maken. Alleen via hun eigen beeldbank, en daar betalen ze voor: één bedrag, dat Pictoright dan gaat verdelen, voor rechten van alle foto’s waarvan de makers bekend zijn. En voor een vrijwaring, voor de foto’s waarvan de maker niet bekend is.
Het Nationaal Archief heeft een nuttige FAQ Auteursrechten fotocollecties gemaakt met uitleg en achtergrondinfo. Op diverse websites is het verhaal besproken: hier en hier.
Een verhaal als een film, en die willen ze er dan ook van maken: John Maloof, een makelaar zonder werkelijke interesse voor fotografie, kocht op een veiling een doos met foto’s. Omdat hij wel plaatjes van Chicago kon gebruiken voor een boek, waar hij in deze slappe tijd (2007) aan werkte. De doos kwam uit de boedel van een onbekende vrouw en er zaten behalve afdrukken ook heel veel negatieven in en zelfs niet-ontwikkelde rolletjes. Lees verder
Nog bijna 3 maanden Ruhr2010 dus wie nog niet geweest is: grijp de gelegenheid. Nee het lokt niet, Ruhr2010, voor wie ouder is dan 40 klinkt het naar schoorstenen en smog. Op weg naar de vakantiebestemming moest je daar eerst zo snel mogelijk langs met de simca, langs die hel van kolen en staal en chemie die het Ruhrgebied was, gele rook uitbrakend uit donkere pijpen aan de horizon.
Als je van uitersten houdt moet je deze maand FOAM maar eens bezoeken. Daar zijn nu twee tentoonstellingen die diametraal verschillen.
De ene is een grote tentoonstelling met werk van Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin. Hele grote en hele kleine foto’s, en vooral heel veel foto’s. Teveel voor de ruimte, maar het gaat om 25 jaar werk dus ze wilden alles laten zien – ‘Pretty much everything’ maar opgepropt.
Van Lamsweerde en Matadin maken beelden met camera en computer. In het interview dat bij de tentoonstelling hoort leggen ze uit hoe hun manipulatie begon, omdat op locatie fotograferen soms zo lastig is. Wil je iemand voor de Martinitoren in de zomer, dik kans dat het regent op de dag van de fotoshoot. Dus plakten zij dan op de computer een bestaande foto van toren in de zon achter die van model in zonnig licht in studio. Dat gaf wel een raar effect, en van het een kwam het ander.
Vervreemdend is zacht uitgedrukt. Volgens FOAM een gedurfde mix van kunst en modefotografie – je moet ervan houden. Clichés ontmantelen door clichés te gebruiken, zo hebben ze hun werk ook wel beschreven.
Ik werd verrast door de zwartwitportretten. Soms moet het model dan toch rare bloemetjes in z’n baard, maar andere keren hadden ze geen gek idee en maakten “gewoon” een mooie foto.
Wèl een gek idee, van een andere orde: La Loren als Pirelli-girl – op haar 71ste! Is dit het resultaat van veel technisch vernuft of een natuurwonder?
Sophia Loren, 2007, Pirellikalender
Het Australische blad The Age (sic!) schreef:
Wearing a grey shirt and a black and white shawl, the fun-loving redhead put her stunning looks down to her mother’s genes and said she had no intention of having plastic surgery before the age of 100.
“Fun-loving”, zeg dat wel. Ooit grapte zij over haar figuur “Everything you see I owe to spaghetti.” Pasta every day to keep the surgeon’s knife away? Dat proberen wij ook!
Een paar stappen brengen je van die fantasievolle clashes met cliché’s naar de strakke eenvoud van Karl Blossfeldt. Rond 1900 maakte hij duizenden foto’s van bloemknoppen en stelen en bladeren om de vormen in de natuur te documenteren. Voor studenten die aan de academie leerden beeldhouwen. De foto’s zijn van de Universität der Künste Berlin die de hele catalogus op het web heeft gezet. Maar mooier zijn er een stel te zien bij Art Blart
Het zijn grote opnamen van kleine dingen, en hele series van hetzelfde, om de details en de varianten in beeld te brengen. De fotografiewereld is er nooit uitgekomen hoe autonoom zijn kunst is of hoe beschrijvend zijn documentatie.
Technisch was het honderd jaar terug ingewikkeld genoeg om een bloemstengel 45 x te vergroten. Blossfeldt had daarvoor zelf grote balgen aan een camera geknutseld. Zijn foto’s, met name die in serie, getuigen van een bezetenheid om de dingen te vatten, vormen, lijnen en structuren zo te leren kennen dat je handen blindelings weten hoe ze te hanteren. Door kijken, kijken en nog eens beter kijken – een heel oeuvre ontstond door die voortdurende oefening in kijken.
Dat de dingen ook bijzonder worden, zo vergroot en geïsoleerd in een neutrale omgeving, dat was een bij-effect waardoor Blossfeldts foto’s uiteindelijk in een galerie tentoongesteld werden en ingelijfd bij de kunst. Met veel foto’s gebeurde dat natuurlijk, zeker als ze zeldzaam waren of verbeelden wat verloren is of door superieure beheersing van techniek culmineren in ongekende kwaliteit.
Blossfeldts foto’s hebben dat allemaal niet, ze zijn vaak nogal gruizig. Misschien had hij anno nu de zaden en knoppen wel onder een scanner gelegd, dat gaat snel en dan krijg je een soortgelijk effect.
zaaddoos gescand à la Blossfeldt
Blossfeldt deed ook niks met spannend uitlichten -integendeel: zo rustig en correct mogelijk om alles te laten zien. Al die details die je nog nooit had opgemerkt, of alleen terloops, liggend in een veldje op een luie dag met wuivend gras om je hoofd. Of toen je klein was en ontdekte dat je een paardestaarthalm leuk in en uit elkaar kon schuiven.
Voor Blossfeldt werd het een jarenlange ontdekkingstocht naar ‘oervormen’ (Urformen der Kunst, daar ging het om en zo heette ook zijn eerste boek) die verbaast en verwondert over hoe hij keek en wat hij zocht. Hoe hij de omgeving uitvlakt en inzoomt en de oppervlakte wegpelt totdat je ziet hoe het precies zit.
Maar ook: arrangeert en plooit en schuift totdat het mooi is. Hij fotografeerde niet in het wild, maar in een gecontroleerde omgeving waar hij zijn planten neerlegde voor de foto en achteraf een uitsnede maakte.
Om de werkelijkheid zo scherp mogelijk af te beelden, zet hij haar naar zijn hand. Manipulatie om meer te kunnen zien. Uiteindelijk doen ze dat allemaal.
In Arles gaat alles over Van Gogh die daar de zonnebloemen en cypressen van de Provence schilderde, maar begin juli even niet want dan is Arles fotostad. Al 41 keer Les rencontres d’Arles, een fotofestival waar professionals en liefhebbers samenkomen, voor de levende ontmoeting. En vele tentoonstellingen die maandenlang doorlopen: een officieel programma, een off programma, en van alles eromheen.
In het centrum doet iedereen mee: restaurants, winkels, hotels, galeries, muren – overal foto’s. ‘s Avonds laat worden ze geprojecteerd in het antieke theater, en kleinschalig her en der op binnenplaatsen. Maar het mooiste zijn toch de exposities buiten het centrum, in de verlaten werkplaatsen van de spoorwegen.
Lees verder
Rond MuseumNext op Koninginnedag kon er bezoek aan drie Londense musea worden geplooid. De vorige keer was jaren geleden. Omdat er flarden door mijn hoofd spookten van een stukje dat ik moest schrijven over ‘crowdfunding’ viel de gigadonatiebus bij het British Museum extra op. Zo’n respectabel oud wereldberoemd museum geneert zich niet om zo bezoekers om geld te vragen. Is dat nou crowdfunding in optima forma of een ordinaire collecte? Lees verder
Naar IJsland ga je voor natuur en niet voor musea. Maar als de natuur ontploft en vliegtuigen staan stil omdat haar machtige hand dat wil, wat doe je dan 5 extra dagen in Reykjavik?
Het Reykjavik Museum of Photography is de bovenste verdieping van een gebouw voor de bibliotheek en het archief. Er waren poëtische en surrealistische foto’s van Jóna Þorvaldsdóttir die met een oude camera en 8×10 film beelden maakt met palladium-platinum en broomolie procedé’s. Dit najaar organiseert Jóna een workshop over afdrukken met broomolie. Lees verder
[Door grootscheepse verbouwing en veel 23dingen sinds afgelopen zomer niet geschreven hier. Maar we zijn weer terug!]
Geïnspireerd door rogue archivist Carl Malamud die filmopnamen van de Amerikaanse overheid bevrijdt, met crowdsourcing. Het verhaal is ontluisterend en opwekkend tegelijk -dat zijn de beste!
Ontluisterend hoe het toegaat anno 2010: Malamud schetst in By the people de antiquarische methoden die de Amerikaanse overheid hanteert om informatie publiek te maken -en te verkopen. Lees verder
Vincent van Gogh, Zelfportret als schilder, 1888,Van Goghmuseum, foto van MicheleLovesArt.
De hele maand juni is er heftig gekiekt in Nederlandse musea: bijna 5500 foto’s heeft wikilovesart.nl bij mekaar geklikt. Verzameld op de Flickrgroep met een Creative Commons licentie. Een royale licentie die toestaat dat de foto’s bewerkt en verwerkt worden – bij wijze van knutselwerkje Van Gogh een oor aannaaien: nu nog makkelijker, en helemaal legaal!
Uiteindelijk zetten 41 musea hun deuren voor cameramensen open. Een aantal maakten het nog mooier, door speciale sessies te organiseren -vóór openingstijd in een leeg Van Goghmuseum met een statief in de weer, een workshop in het Tropenmuseum en het Joods Historisch, vitrines die opengingen in het Dokkumer Admiraliteitshuis, of ontbijten in het Fries Museum. Toptractaties!
Met een camera in de hand had je een buitenkansje kunst te zien die gewoonlijk onzichtbaar blijft, zoals de ING-collectie. Nu dankzij de wlan-fotografen bovendien voor iedereen virtueel beschikbaar: hier 500 plaatjes van gebouw en onverwacht fraaie kunst die Wouter Bos altijd nog kan confisqueren in ruil voor talloos veel miljoenen. Te oordelen naar de collectie houden ze zich bij die ING eigenlijk met veel betere zaken bezighouden dan wij denken.
Dick Pieters, Op de rivier, ING collectie. foto van fychu
Ook buitengewoon waren de onbekende collecties, zoals die van de Stichting Jacques van Mourik in Mook -werken van een plaatselijke kunstenaarskolonie die gewoon in het gemeentehuis hangen, naast de kopieermachine en de soepautomaat. Op zondagmiddag werd je daar ontvangen voor fotograferen in alle rust met veel persoonlijke uitleg, en een ontdekkingstocht langs nieuwe schilders.
Gerard Cox sr, Rode kool oogsten, Stichting Jacques van Mourik, foto 23dingenvoormusea (Yola)
Het Aardewerkmuseum in Harlingen was al evenzeer een belevenis: met tevoren een vaag idee dat aardewerk en Friesland iets met elkaar hebben, van Makkum enzo, wordt een middag tussen het blauwe goed een ware spoedcursus. De eigenaar-beheerder is zijn eigen gesproken catalogus die over alle stukken kan vertellen, de vitrines voor je opent en je ogen erbij. Veel borden en schalen, maar ook een treurig spaarvarkentje, gemaakt in Harlingen in 1726.
We waren met bijna 300, die een bijdrage hebben geleverd en uren door de lens hebben staan kijken kijken en nog eens kijken -dan komen de details naar voren waar je ogen anders voorbijvliegen. Veel fotografen deden die details, en dan blijkt er nog 10 x meer in een museum dan je al dacht: elke tegel een verhaaltje:
Paard met stippen, detail van kamerscherm met tegels, Fries Museum, foto 23dingenvoormusea (Yola)
En het Doel: musea ertoe te bewegen onze spullen vrij te laten, een stapje dichterbiij. Die 41 liepen dapper voor de troepen uit. Sommigen gaven veel bekende werken vrij, van het type dat ze zelf op kalenders zetten. Die durven.
Anderen waren stiekem toch meeloper: wel op de lijst maar statief en flits nóóit toestaan -ook niet in een leeg museum donderdagochtend tussen 9 en 11. Beetje beledigend, fotografen uitnodigen voor een hindernisrace met spiegelende vitrines en schilderijen tegeover een raam, met akelige reflectie, en dan ook nog uit het handje – alsof het niet geeft voor die amateurs dat het dan niks worden kan.
We hopen voor die musea op een herkansing, want nu ze een beetje gewend zijn willen ze vast laten zien wat ze echt waard zijn. Wie een beetje aangestoken is kan overigens alsnog een eigen workshop te organiseren, zomaar op een septembermiddag. Of een wedstrijd voor het eigen personeel om alles wat er hangt en staat op 1 dag met CC licentie op Flickr te krijgen. Of bedrijfsuitjes gaan aanbieden met kunst- en fotoles in enen, levert het toch nog wat op.
En die anderen, die van ‘stond erbij en keek ernaar’? In Oost-Nederland liet bijna niemand de fotografen binnen. Naast de vrije Friezen staan zuinige Groningers en Drenten. Wij wachten af…
